بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ


 

احکام نجاسات

 دسته بندی : نجاسات
    0 views بازدید

تعریف:

نجس اصطلاحی فقهی که به آنچه از نظر شرعی ناپاک (غیرطاهر) است اطلاق می‌شود. چیزهایی که نجس به شمار می‌روند به دو دسته تقسیم می‌شوند: دسته نخست، آنچه اصالتاً نجس است (نجاسات ده‌گانه) که آن را عین نجس می‌گویند؛ دسته دوم آنچه اصالتاً پاک است اما به دلیل تماس با نجاسات، نجس شده است (مُتَنَجَّس). چندین حکم تکلیفی و وضعی درباره نجاسات وجود دارد؛ مانند اینکه خوردن آنها حرام است و یا اینکه لباس نمازگزار نباید نجس باشد.

 

واژه‌شناسی

برای واژۀ «نجس» معانی مختلفی ذکر شده، امّا معنای مشهور آن عبارت است از: «ناپاکی»، «کثیفی»، «پلیدی»، «ضد طهارت» و «ضد نظافت».[۱] این واژه در اصطلاح فقهی برای اشاره به چیزهایی به کار می‌رود که از نظر شرعی غیرطاهر به شمار می‌روند و احکامی درباره آنها وجود دارد. بنابراین در نجس در مقابل طاهر قرار دارد نه در برابر آلوده و ناپاک. امکان دارد شیئی آلوده باشد اما به لحاظ شرعی طاهر به‌شمار آید و یا برعکس یعنی شیئی سالم و پاکیزه باشد اما از نظر شرعی غیرطاهر باشد.

این واژه به سه صورت «نَجِس»، «نَجَس» و «نَجْس» به کار رفته است.[۲] واژه «نَجَس» تنها برای اعیان ده‌گانه نجاسات به کار می‌رود ولی واژه «نَجِس» هم برای اعیان نجس و هم برای آنچه نجس شده (مُتَنَجِّس) استفاده می‌شود.[۳]

این واژه یک بار در قرآن به کار رفته است که در آن مشرکان به این وصف خوانده شده‌اند: یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِ‌کونَ نَجَسٌ فَلَا یقْرَ‌بُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَ‌امَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا…  (ترجمه: ‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید! مشرکان ناپاکند؛ پس نباید بعد از امسال، نزدیک مسجد الحرام شوند!)[ توبه–۲۸] [یادداشت ۱]

عین نجس و متنجس

نوشتار اصلی: متنجس

به آن چیزی که نجاستش بالذات باشد، عین نجس می‌گویند؛ یعنی تا ذات شی موجود باشد،نجاست هم باقی است، مانند خوک و سگ و خون. ده چیز هستند که عین آنها نجس است و به آنها نجاسات ده‌گانه گفته می‌شود.

غیر از نجاسات ده‌گانه سایر اشیاء بالذات طاهر هستند اما اگر این اشیاء طاهر به نجاسات ده‌گانه تماس پیدا کنند به نحوی که رطوبتی از عین نجس به آنها منتقل شود، آن شیء طاهر نیز نجس می‌شود (مانند دستی که به خون آلوده می شود)، در این زمان آن شی‌ئ را مُتَنَجِّس می‌گویند.

مهم‌ترین تفاوت عین نجس با شیء متنجس این است که عین نجس هرگز طاهر نمی‌شود؛ اما در مورد شیء متنجس می‌توان با استفاده از مطهرات، نجاست را از آن زدود و آن شی‌ء مجددا طاهر می‌شود.[۴]

نجاسات ده‌گانه

بیشتر فقیهان شیعه ده چیز را ذاتاً نجس می‌دانند.

خون ادرار مدفوع مَنی مردار سگ خوک کافر شراب فُقّاع

۱. خون

نوشتار اصلی: خون

خون انسان و هر حیوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد نجس است.[۵]

مالکیه،شافعیه و حنفیه از اهل سنت خون جاری شده همه حیوانات را نجس می‌دانند چه خون جهنده داشته باشد یا نداشته باشد.[۶]

۲-۳. ادرار و مدفوع

نوشتار‌های اصلی: بول و غائط

ادرار (بول) و مدفوع (غائط) انسان و هر حیوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد نجس است. در نجاست مدفوع پرندگان حرام گوشت مانند کلاغ اختلاف نظر است.[۷]

شافعیه و حنفیه مدفوع حیوانات حلال گوشت را نیز نجس می‌دانند و در پرندگان تفصیل دیگری دارند.[۸]

۴. منی

نوشتار اصلی: منی

مَنی هر حیوانی که خون جهنده دارد نجس است.[۹]

در بین اهل سنت در مورد نجاست منی اختلاف نظر است، شافعیه و حنابله آن را پاک می‌دانند.[۱۰]

۵. مردار

نوشتار اصلی: مردار

جسد حیواناتی که خون جهنده دارند میتَه یا مُردار نامیده شده و نجس است. بدن انسان مُرده، پیش از غسل میت نجس است (ناپاک بودن آن از ابتدای فوت تا هنگامی که بدن سرد می‌شود مورد اختلاف بین فقهاست[۱۱])؛ حیوانات حلال گوشتی که ذبح شرعی شده‌اند پاک هستند؛ گوشت، چرم، استخوان و ژلاتین حیوانات حلال گوشتی که ذبح شرعی نشده‌اند نجس‌اند، بنابراین وسایل چرمی که در کشوری غیرمسلمان تهیه شده باشد، هر چند از حیوانات حلال گوشتی مانند گاو و گوسفند باشد نجس است چراکه ذبح شرعی نشده‌اند.[۱۲]

برخی از حیوانات حرام گوشت در صورتی که با شرایط گفته شده در فقه، تذکیه شوند، پوست و موی آنان پاک می‌باشد و در غیر این صورت، نجس هستند.[۱۳]

۶-۷. سگ و خوک

نوشتار‌های اصلی: سگ و خوک

همه اجزاء سگ و خوکی که در خشکی زندگی می‌کند از جمله آب دهان آنها نجس است.[۱۴]

مالکیه از اهل سنت همه حیوانات زنده از جمله سگ و خوک را پاک می‌دانند و حنفیه تنها خوک را نجس می‌دانند.[۱۵]

۸. کافر

نوشتار‌های اصلی: کافر و اهل کتاب § طهارت اهل کتاب

کافری که در فقه نجس محسوب می‌شود به معنای غیر مسلمان است. فقیهان شیعه هفت گروه را کافر دانسته و آنها را نجس می‌دانند(با اختلاف نظر در برخی موارد):

  1. منکران خدا
  2. مشرکان (یعنی کسانی که برای خداوند متعال شریک و همتا قرار می‌دهند)
  3. منکران ضروریات دین با آگاهی از ضروری بودن آن
  4. کسانی که پیغمبری حضرت محمد بن عبدالله(ص) را قبول ندارند.
  5. کسانی که به امامان معصوم(ع) دشنام دهند یا دشمنش باشند؛ مثل خوارج و ناصبیان.
  6. غُلات (یعنی آنهائی که یکی از ائمه(ع) را خدا خوانده یا بگوید خدا در او حلول کرده است)
  7. پیروان ادیان آسمانی تحریف شده مانند یهود و مسیحیت (در این مورد اختلاف‌نظر وجود دارد)[۱۶]

۹. شراب

نوشتار اصلی: شراب

از نظر فقه شیعه، شراب و هر چیزی که انسان را مست می‌کند، چنانچه به خودی خود روان (مایع) باشد، نجس است[۱۷] و خوردن و نوشیدن آن حرام.[۱۸]

در مورد نجاست الکل طبی و صنعتی اختلاف‌نظر وجود دارد.[۱۹]

انگور و فشرده آن نیز هرگاه به جوش آید تا زمانی که دو سوم آن تبخیر نشده باشد نجس است خواه به خودی خود جوش آمده باشد و خواه با حرارت، و نیز خواه مست کننده باشد و خواه نباشد.[۲۰]

۱۰. فقاع

نوشتار اصلی: فقاع

فُقّاع یا آب جو نیز از نجاسات است.[۲۱]

موارد دیگر

برخی فقیهان موارد دیگری را نیز نجس می‌دانند:

  • عرق بدن کسی که از راه حرام جنب شده باشد.[۲۲]
  • عرق حیوان حلال گوشتی که به خوردن مدفوع انسان عادت کرده است.[۲۳]

اهل سنت استفراغ (غذای بالا آورده شده) را نجس می‌دانند.[۲۴] وذی و مذی نزد حنفیه، مالکیه و شافعیه و وذی و مذی انسان و حیوان حرام گوشت نزد حنابله نجس هستند.[۲۵]

احکام نجاسات

پاک بودن از نجاسات در بسیاری از احکام اسلامی مانند خوردن و آشامیدن و نماز و حج گزاردن مطرح است. برخی از این احکام عبارتند از:

  • خوردن نجاسات حرام است.
  • هنگام نماز یا طواف بدن و لباس باید از نجاسات پاک باشد.
  • آب وضو و غسل باید پاک باشد.
  • نجس کردن قرآن و مسجد حرام بوده و پاک کردن آنها واجب فوری است.[۲۶]
  • انتقال نجاست در اثر تماس: متنجس نیز مانند عین نجاست نجس‌کننده است[۲۷] هرچند بر اساس بعضی فتاوا، متنجس در واسطۀ سوم نجس‌کننده نیست.[۲۸]

پاک کردن چیزهای نجس

نوشتار اصلی: تطهیر

نجاسات ده گانه ذاتاً نجس بوده و نمی‌شود آنها را پاک کرد ولی آنچه در برخورد با آنها نجس شده باشد امکان پاک شدن مجدد دارد. مطهرات (پاک‌کننده‌ها) مهم عبارتند از: آب، آفتاب، زمین و استحاله.

مقایسه نجاسات در مذاهب فقهی شیعه و اهل سنت

تفاوتهایی در احکام نجاسات بین مذاهب شیعه و اهل سنت وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:

عنوان شیعه مالکی شافعی حنفی حنبلی
سگ و خوک نجس است نجس نیست نجس است نجس است نجس است
تطهیر ظرفی که آب دهان سگ در آن ریخته با یک مرتبه خاک‌مالی و دو مرتبه شستن با آب تعبدا هفته مرتبه با آب شسته می‌شود یک مرتبه خاک‌مال و شش مرتبه با آب یک مرتبه خاک‌مال و شش مرتبه با آب[۲۹]
تطهیر ظرفی که آب دهان خوک در آن ریخته هفت مرتبه با آب تعبدا هفته مرتبه با آب شسته می‌شود یک مرتبه خاک‌مال و شش مرتبه با آب یک مرتبه خاک‌مال و شش مرتبه با آب[۳۰]
مردار میت انسان مسلمان قبل از غسل میت، نجس است و با غسل میت، پاک می‌شود میت انسان پاک است میت انسان پاک است میت انسان نجس است و با غسل میت پاک می‌شود میت انسان پاک است[۳۱]
خون شهید نجس است پاک است پاک است پاک است پاک است.[۳۲]
منی منی انسان و هر حیوان دارای خون جهنده، نجس است منی انسان و هر حیوانی(به صورت مطلق) نجس است منی انسان و هر حیوانی، مگر سگ و خون، پاک است منی حیوان و حیوانات حلال گوشت، پاک است.[۳۳]
قیح(چرک ناشی از زخم) پاک است نجس است نجس است نجس است نجس است.[۳۴]
فضله حیوانات فقط فضله حیوان حرام گوشت که دارای خون جهنده است، نجس است و فضله مابقی حیوانات پاک است فضله حیوانات حلال گوشت پاک و فضله حیوانات حرام گوشت دارای خون جهنده، نجس است. فضله تمام حیوانات نجس است فضله غیر پرندگان و نیز فضله پرندگان در صورتی که بر روی زمین باشد، نجس استدر هوا رها شده باشد، نجس است و فضله مابقی حیوانات پاک است فضله حیوانات حلال گوشت پاک و فضله حیوانات حرام گوشت دارای خون جهنده، نجس است..[۳۵]
استفراغ پاک است نجس است نجس است نجس است نجس است.[۳۶]
مذی و وذی پاک است نجس است نجس است نجس است اگر از حیوان حلال گوشت خارج شود، پاک است و از حیوان حرام گوشت، نجس است.[۳۷]
سؤر (نیم‌خورده) حیوان نیم‌خورده سگ و خوک نجس است و نیم‌خورده مابقی حیوانات و انسان، پاک است نیم‌خورده تمام حیوانات و انسان‌ها پاک است نیم‌خورده سگ و خوک نجس است و مابقی موارد پاک است نیم‌خورده سگ و خوک، شارب الخمر، گربه‌ای که پس از آن موش از آن خورده و حیوانات وحشی، نجس است و مابقی موارد پاک است نیم‌خورده سگ و خوک نجس است و مابقی موارد پاک است.[۳۸

ادامه مطلب
  • بدون نظر
  • منتظر المهدی
  • ۱۱ آذر ۱۳۹۵